Presentie
door Doortje Kal, Madeleine Prinsen en Jet van der Velden in het Tijdschrift Rehabilitatie, juni 2011
In het juninummer van het Tijdschrift Rehabilitatie wordt het proefschrift van Jean Pierre Wilken besproken door een van de in het proefschrift geïnterviewde ervaringsdeskundigen, door een sociaal psychiatrisch verpleegkundige en een mede-onderzoeker/kwartiermaker. Zij komen gezamenlijk tot de conclusie dat het om een waardevol werk gaat dat dringend een Nederlandse publieksversie behoeft.
Lees meer
A contribution to a theory and practice of good care
Op vrijdag 12 november 2010 promoveerde Jean Pierre Wilken aan de Universiteit van Tilburg. Promotor: prof. dr. Andries Baart, bekend van 'Een theorie van de presentie'. Naast een systematische review van wereldwijde herstelstudies in de afgelopen decennia, staan verhalen van dertien mensen met ernstige psychische aandoeningen centraal: wat hielp hen daadwerkelijk in hun herstelproces? Wilken onderscheidt twee deelprocessen binnen herstel: een proces van persoonlijk herstel en een van sociaal herstel. Een omgeving is herstelbevorderend als deze faciliterend is. Er zijn echter ook veel omgevingen die stress veroorzaken en beschadigend werken - zo bleek uit de verhalen. Louter de aanwezigheid van mensen, in goede en slechte tijden en met aandacht voor de ervaringskennis van de cliënt, blijkt een belangrijke steunfactor. Op een psychologisch niveau verschaffen deze relaties erkening en daardoor hoop. Zij bieden een verbinding met de wereld en helpen de persoon op deze wijze bij het vinden van een sociale niche.
In het vijfde hoofdstuk ontwikkelt Wilken een theorie van goede (=herstelgerichte) zorg. Op basis van een zorgethisch fundament onderscheidt hij zes 'opgaves': presentie, een gedeeld perspectief, diversiteit (erkenning van verschil, van alteriteit - daarvoor staat hij o.a. stil bij de kwartiermaakbegrippen strijdigheid, gastvrijheid en opschorting), de opgave van erkenning en die van autonomie en kwetsbaarheid en tenslotte die van empowerment.
Het proefschrift is voorlopig alleen in het Engels beschikbaar (SWP), maar op termijn verschijnt er ook een Nederlandse misschien iets ingekorte versie. De Nederlandse samenvatting vindt u hieronder.
Lees meer
Betekenis van de presentiebenadering voor de vermaatschappelijking
'Er is een verwantschap tussen 'kwartiermaken' zoals Doortje Kal dat in haar mooie dissertatie heeft beschreven en de presentiebenadering zoals ik die heb uitgewerkt', stelt Andries Baart in zijn lezing op de conferentie die aan dit proefschrift was gewijd, Krasnapolsky, 19 december 2001. Vermaatschappelijking betekent volgens Baart dat iemand vanuit een positie buiten het gewone maatschappelijke verkeer en buiten het alledaagse sociale leven weer deel kan gaan nemen aan dat maatschappelijke leven. 'De centrale stelling in het boek van Doortje Kal luidt dat vermaatschappelijking slechts kans van slagen heeft als er in die samenleving werkelijke ruimte wordt gemaakt voor deze mensen die 'verschillen' of 'anders zijn'. Baart gaat in zijn lezing op drie voorwaarden van het welslagen van vermaatschappelijking in, voorwaarden die draaien om het optreden van de werker: hoe kan hij dicht bij de 'ongewone ander' komen, hoe kan hij bevorderen dat anderen erbij blijven en welk beleid steunt deze pogingen? Hij maakt daarvoor (natuurlijk) gebruik van de presentietheorie.
Over mismatch, presentie en gastvrijheid
Op 6 februari 2002 vierde de GGD Regio IJssel-Vecht te Zwolle haar vijftigjarig bestaan met een congres. Doortje Kal stelt in haar lezing dat de zorg voor kwetsbare groepen de kern van de - immers publieke - taak van de GGD uitmaakt. Maar wat zijn precies 'kwetsbare groepen', wat kan de presentiebenadering daarvoor betekenen, hoe kan je het 'erbij horen' van mensen in de marge mogelijk maken en kwaliteit geven, hoe werken kwartiermakers aan het herstel van het contact tussen de wereld van standaardburgers en die van kwetsbare groepen
Andries Baart heeft zich in 'Een theorie van de presentie' ondermeer afgevraagd waarop concrete betrokkenheid een antwoord is. Hij komt op negen elementen die zijn samen te vatten in één indringende zin: Telt het (1) voor jou (2) dat dit (3) hier (4) bij mij (5) almaar weer (6) zo gaat (7) pijn doet (8) en stoppen moet (9)? In de lezing wordt kort bij deze negen elementen stilgestaan.
